Şelpe Tekniği

Buyuknet15.10.2010 - 02:06
*





          Şelpe Tekniği  Kendi içinde çok değişik şekilleri ve çeşitli özellikleri  bulunan şelpe tekniğinde, elin bütün tellere yukarıdan aşağı ve aşağıdan  yukarı vurulması gibi iki temel fonksiyon vardır. Vuruş şekli, ifade ve  tını olarak farklı anlayışta olan bu iki fonksiyon, kendi içinde de  çeşitli özellikler göstermektedir.



  Yukarıdan aşağı yapılan vuruşlar genellikle iki türlüdür. Bunlardan  biri; başparmak hariç, diğer dört parmakla yukarıdan aşağı bütün tellere  vurulmasıdır. Bünyesinde bir çok özelliği barındıran bu vuruş da kendi  içinde ikiye ayrılmaktadır. Bunlardan biri, bütün tellere başparmak  hariç diğer dört parmakla bir bütün halinde vurulmasıdır.



  Diğeri ise başparmak hariç serçe parmak, yüzük parmağı, orta parmak ve  işaret parmağının sırasıyla bütün tellere taramalı olarak hızla  vurulmasıdır.



  Bu vuruşlar ezginin ilk darpları olmaları nedeniyle önemlidir. Çok  yumuşak uygulanabildiği gibi genellikle belli bir şiddetten çok  kuvvetliye kadar değişik sertlik derecelerinde yapılmaktadır. Böylece  ezginin yapısına ve karakterine göre usulün çok değişik zamanlamalarına  gelebilen bu vuruşların, kesik kesik ve kuvvetli uygulanmasıyla da  ezginin ruhunda dirilik ve coşku yaratılmış olmaktadır. Genellikle  usullerin başında,, ortasında veya hem başında hem de ortasında yer  alabilen bu tanforlar, kimi zaman usulün çok değişik yerlerine  gelebilmektedirler. Bu da monotonluktan uzaklaşmada ve havanın  değişmesinde etkili olmaktadır.



  Genellikle yalın ve küçük ezgileri belli bir ritim kalıbı temeline  oturtup, uzun bir zaman dilimi içinde çalıp söyleyen Doğu Bölgesi  Alevi-Bektaşilerinde tanfor anlayışının en ince örneklerini görmek  mümkündür. Öyle ki, zaman zaman inançlarında önemli bir yeri olan Allah,  Muhammet, Ali üçlemesini ifade eden üç tanforu, peş peşe getirerek  ezginin çeşitli yerlerinde ustalıkla kullanabilmektedirler. Bunun  yanında Anadolu genelinde tanforlarla şekillenmiş çok çeşitli ezgi ve  ritim kalıpları meydana gelmiştir. Bir eserin tümü zaman zaman bu tarz  şekillenmiş ezgi ve ritim kalıplarının birleşmesinden oluşabilmektedir.  Teke bölgesinde sıkça rastlanılan bu uygulamaya Avşar Beyleri adlı ezgi  iyi bir örnektir. Bu tarz uygulamalara Doğu bölgelerimizde de  rastlanılmaktadır. Örneğin Aşık Nesimi Çimen; kendi anlayışına göre  oluşturduğu tanforlardaki 7/8'lik usul kalıbını farklı usuldeki  ezgilerin bitişinde dahi kullanmaktadır. Bu uygulamayı çokça benimsemiş  olan Çimen'in uzun hava tarzı açışlarında özellikle tanforlarla  süslediği hızlı ezgilerle karar sesine varması dikkat çekicidir.  Anadolu'nun genelinde sağ elin yukardan aşağı vuruluşunda dikkat  edilecek bir husus da tırnak ve el hışırtısının çıkan tınıya katılması  ve bunun bir zevke dönüşmüş olmasıdır. Özellikle Doğu Anadolu  Alevi-Bektaşi'leri için tırnak hışırtısı vazgeçilmez bir alışkanlık  durumundadır.



Anadolu'da sağ elin yukardan aşağı vuruluşuna ait genelde görülen bir  diğer özellikte, tellerle birlikte aynı zamanda göğse de sert bir darp  vurarak ses çıkarılmasıdır. Bu uygulama Doğu yörelerimizde de  görülmesine rağmen genellikle Teke Bölgesi Yörükleri ile karakterize  olmuştur. Özellikle zeybek havalarında karşılaşılan değişik kullanımları  vardır. Teke bölgesi Yörüklerinde "fiske, fıska, tıska ve tokatlama"  gibi adlar alan bu vuruşta önce sağ el başparmağı işaret ve orta  parmağın ortasına gelecek şekilde yumruk yapılır. Bunu takiben önce orta  parmak sonrada işaret parmağı olmak üzere, iki parmak peşpeşe ve hızla  göğse vurularak el aşağıda açık konuma getirilir.



Bu vuruşta işaret ve yüzük parmağı da göğse değiyor gibi görünse de asıl  işlevi orta ve işaret parmağı yapmaktadır. Zeybeklerde bu ifade adeta,  zeybek oynayan çok sayıdaki kişinin ayak seslerini tasvir etmektedir. Bu  darplar genellikle düzenli olarak tek yapıldığı gibi, istenildiğinde  üst üste iki defada uygulanabilmektedir ( Ömek Ağır Zeybek ve Fethiye  Zeybeği). Bunun yanında piano ve forte olmak üzere değişik şiddetlerde  görülen bu vuruşların, bir ezgi içinde çok aralıklı olarak uygulandığı  da görülür. Göğse parmaklarla darp vurularak ses çıkarılması ve bu sesin  müziğin içinde kullanılması fikri, kopuzun tarihinde çok eskilere  dayanmaktadır. Asya Türklerinde de bu uygulamaya sıkça  rastlanılmaktadır. El ile çalmanın çok eski dönemlerinden beri süregelen  bu vuruş, mızrap kavramıyla birlikte devam ettirilmiştir. Günümüzde  hala sürdürülen bu ifade ile ezginin istenilen herhangi bir yerinde  göğse bir ya da peşpeşe iki darp vurularak renk katılmaktadır.



Göğse darp vurarak ses çıkarılmasında Anadolu'da karşılaştığımız ikinci  şekil, yalnızca orta parmağın göğse vurularak ses çıkarılmasıdır.  Genellikle doğu bölgelerimizde adeta ezgiye dem tutarcasına kullanılan  bu ifadede de, daha çok işaret parmağı ile ezgi çalınırken orta parmakla  göğse vuruşlar yapılmaktadır. Bu uygulama da mızraplı bağlamaya  geçmiştir Mızraplı bağlamada da alışkanlığa göre, orta veya yüzük  parmağı göğse darplar vurmak suretiyle ezgiye eşlik etmektedir.



Sağ el şelpe tekniği ifadelerinden bir diğeri de, yalnızca işaret  parmağı ile bütün tellere yukarıdan aşağı vurmadır. Bu vuruşta diğer üç  parmak hafifçe kapatılarak işaret parmağının hareket alanı genişletilir  ve yukardan aşağı bütün tellere vurulur. Burada da  vuruluş şiddetine bağlı olarak tırnak hışırtısı, kesik ifade ve tanfor  özellikleri gerçekleştirilebilir. Ancak, bunların hiç biri olmadan  yumuşak bir vuruş da yapılabilir. El ile çalışın görüldüğü hemen her  yörede rastlanılan bu vuruş, saz boyunun büyükçe olması dolayısıyla doğu  bölgelerimizde daha rahat ve özgür bir yapıdadır. Teke bölgesinde ise,  üçtelli bağlamaların küçük boyda olmaları nedeniyle bu vuruş, daha küçük  hareketlerle yapılmaktadır.



Şelpe tekniğinin temel fonksiyonlarından bir diğeri de, aşağıdan  yukarıya yapılan vuruşlardır. Kendi içinde çok değişik şekilleri ve  özellikleri bulunan bu vuruşlar genellikle ezginin işlenmesi,  tanforların belirlenmesi, tanforların dışındaki yerlerin doldurulması  vb. işlevleri yerine getirmektedir.

Kaynak: Bydigi Forum

Linkback: https://www.buyuknet.com/selpe-teknigi-t29535.0.html

Etiket:
 

Bu bilgi size yardimci oldu mu?

EvetHayır
Şelpe Tekniği
Şelpe Tekniği
(Ortalama: 5 üzerinden 2.5 - 2 Oy)
2
Şelpe Tekniği

Şelpe Tekniği »           Şelpe Tekniği  Kendi içinde çok değişik şekilleri ve çeşitli özellikleri  bulunan şelpe tekniğinde, elin